Hij geeft over de hele wereld clinics en toch is hij niet echt bekend bij het grote publiek. De Duitser Horst Becker predikt klassieke dressuurtraining, maar geeft daar zijn eigen invulling aan. "Bij elk probleem gaat het terug naar de basis van balans en harmonie in beweging, van paard en ruiter."

"Dressuur is zichtbaar gemaakte liefde tussen paard en ruiter."

Bewegingen die er als magie uitzien hebben niet zozeer te maken met grote talenten van de ruiter of keiharde training, maar met een heldere, simpele communicatie met het paard, het goede gevoel, geduld en begrip voor het fysieke en geestelijke van een paard. Wijze lessen die Horst Becker opdeed als leerling van Fredy Knie sr. Velen kennen Knie als circusdirecteur, maar hij was bovenal paardenman. Als medeoprichter van de vereniging van barmhartige paardenbroeders pleitte de inmiddels overleden Knie voor het eerlijk behandelen van paarden en hen op te leiden zonder geweld of dwang. Becker vergrootte zijn paardenkennis van de klassieke hoek door lessen bij de directeur van de Spaanse Rijschool, prof. Kurt Albrecht. "Een gedegen opleiding, maar niet bijzonderder dan de scholing van vele andere instructeurs", aldus Becker.

Toen hij vijftien jaar geleden met lesgeven begon merkte Horst dat zijn instructies bij de ene ruiter wel goed aankwamen maar dat hij anderen toch niet altijd naar het gewenste niveau van de africhting kon tillen. "In het begin dacht ik dat dat zo zijn moest, pas later besefte ik dat het aan mij lag." Het toepassen van de klassieke trainingsmethoden leidde doorgaans tot resultaat, maar er was ook twijfel. "Op een avond zat ik met een goede vriend aan een goed glas wijn en vertelde ik hem dat ik zo nu en dan vastliep met mijn pupillen. De vriend was atletiektrainer en toen ik hem uitlegde waarmee ik vast liep kon hij maar 1 ding zeggen. "Wat jij doet is de reinste bullshit!". Hoestend en proestend probeerde ik een slok wijn weg te krijgen. Natuurlijk was ik geschokt, maar in het daarop volgende gesprek opende hij mijn ogen." Beckers vriend liet hem beseffen dat het de trainer aan 1 essentieel punt ontbrak en dat was de kennis van het functioneren van de spieren en het skelet van een paard in combinatie met dat van de ruiter. "Alles was hij vertelde sneed hout. Zelfs met de beste kennis kon ik niets weerleggen. Op zo'n manier ongelijk hebben dat deprimeert natuurlijk enorm. Ik ben echter niet in de verdediging gegaan, maar heb een paardenfysiotherapeut gebeld, ben met hem meegegaan en heb mijn licht opgestoken met betrekking tot het biomechanische functioneren van het paard."

Balans

Het duurde niet lang voordat Becker zag wat zijn vriend bedoelde. Simpel gezegd zag hij dat ruiters dingen van hun paard verlangde, die ze helemaal niet kunnen verlangen. Vaak omdat ze het paard door hun eigen houding volledig in zijn beweging storen. "Een heel duidelijk voorbeeld is de galoppirouette. Veel ruiters hangen veel te veel naar de kant waar het paard heen springt. Als je weet hoe de spieren onder het zadel werken en het zadel en het gewicht van de ruiter op deze spieren drukt, besef je pas dat een dergelijk paard nooit een goede pirouette kan springen als de ruiter teveel naar binnen hangt. Als de ruiter de balans verstoord dan gaat het hoofd van het paard omhoog, zet hij zijn rug vast en kun je als ruiter niets meer." Helaas begrijpen slechts weinigen dat het zo werkt. "Als een paard onder het zadel een fout maakt, of dat nu door de ruiter is veroorzaakt of toevallig, dan kan hij een schop in zijn ribben krijgen. Het gevolg daarvan is dat hij de volgende keer als dezelfde oefening eraan komt, al spanning opbouwt. De ruiter gaat dan nog meer zijn best doen en nog meer storen, waardoor het zeker misgaat. In plaats van tijdens de oefening trekken in de mond die het paard uit spanning stijf vasthoudt, moet je terug naar een gewone draf en daar proberen het paard los te laten. Vele stappen terug om hem weer vertrouwen te geven en zich te laten bedienen met kleine en lichte hulpen." Volgens Horst moet een paard fouten mogen maken. Veel reacties zijn een logisch gevolg van het over de spieren draaien van het zadel. Zelfs als de ruiter wel in balans zit. Een paard moet volgens de instructeur de kans krijgen om aan oefeningen te wennen. "Een paard staat echt niet 23 uur per dag in de box te bedenken hoe hij de eigenaar in 1 uur het leven kan verzieken. Ik heb nog nooit een paard gezien dat niet wil, wel een paard dat niet kan. Als iets niet goed gaat, ligt dat nooit aan het paard, altijd aan de ruiter."

Eén van de belangrijkste dingen die Becker zijn pupillen wil afleren is hard werken. "Duwen met de zit, klemmen met de onderbenen en trekken met de handen, iedereen denkt dat je voor paardrijden vooral veel moet doen en elke pas moet controleren. Onzin." De instructeur leert zijn leerlingen met name het van hulp tot hulp rijden. Daar tussenin moeten de paarden gewoon op hun eigen benen lopen. "Je moet niet werken voor het paard, hij moet werken voor ons. Ruiters rijden vaak met heel veel energie en druk naar een oefening toe en verwachten dan dat het goed komt. Dat is echt een volledig verkeerde benadering. Zou de ruiter ontspannen en in balans naar een oefening toe rijden, dan kan hij zijn paard in alle rust de moeilijkste dingen vragen. Indien hij teveel druk zet, kan het alleen maar mis gaan. Er hoeft maar iets onverwachts te gebeuren en het paard zal wegspringen en vluchten. Is hij relaxed, dan zal een paard zich ook niet aan het werk willen onttrekken. Alles wat je aan een paard vraagt, moet uit hemzelf komen. Je kunt er namelijk niets aanrijden dat hij zelf niet wil, het gevecht met 600 kilo paard verlies je altijd." Het belangrijkste dat de ruiter wel kan doen, is leren hoe hij het paard niet in de weg zit.

"Soms heb ik wel eens het idee dat de 'hardwerkende' ruiter probeert zijn paard 'in balans' te rijden. Nou, voor die ruiters heb ik een geruststellende mededeling: het paard loopt vanuit zichzelf prima in balans. Hij heeft alleen ontzettend last van die rare snuiter op zijn rug. Pas als de ruiter zijn eigen balans heeft gevonden, dan kunnen ze als combinatie iets moois bereiken." Becker is een man van de vreemde voorbeelden, maar ij weet ermee te overtuigen: "Vergelijk een paard eens met een stoel. In principe heeft een stoel een perfecte balans. Ga je echter helemaal op het spreekwoordelijke puntje van de stoel zitten, dan zal je uiteindelijk inclusief stoel op de grond vallen. Ergo: gewoon netjes blijven zitten." Het zal niemand verrassen dat Becker een groot voorstander is van zitscholing van de ruiter. Al hoeven ruiters van hem niet kaarsrecht in het zadel te zitten: "Het gaat mij totaal niet om de houding van de ruiter, dat is typisch iets voor zeurende dressuur juryleden. Ik vind het belangrijk dat ruiters weten wat een verandering van zit doet bij het paard. Vanuit een neutrale zitpositie iets naar voren of naar achteren, of van links naar rechts, en je geeft je paard essentiële hulpen. Dat is hetgeen je moet ervaren om beter te leren rijden." Jammer genoeg worden veel van de zorgvuldig gegeven zithulpen opgeslorpt door het zadel. Becker is zeker geen voorstander van gelzadels of zadels met luchtkussens. "Het is alsof je in gelei zit. Zulke zadels zijn heerlijk voor je eigen comfort, maar het contact met je paard is totaal zoek. Je kunt geen input geven om iets van hem gedaan te krijgen. Het beste kun je een zo rigide mogelijk zadel hebben, eentje met een vulling van vilt, zoals ze ooit uitgevonden zijn. Wat velen vergeten is dat een paard soms druk van het zadel nodig heeft om een beweging te kunnen maken. Al dat nieuwerwetse is alleen voor de ruiter, niet voor het paard."

In zijn clinics hamert Becker ook op de zogenaamde open zit. De beweging van het paard moet volgens hem zonder obstructies van achter naar voren kunnen verlopen; dat kan niet op het moment dat de ruiter zijn benen aanknijpt. "Met zijn knieën en onderbenen blokkeert de ruiter het paard. Je ziet zo'n paard met zijn achterhand vaak lopen als een gekluisterde Chinees. Pas als de ruiter de blokkade opheft, kan een paard doortreden zoals we dat zo graag zien." Het zitten zonder te klemmen is echter gemakkelijker gezegd dan gedaan. Sommigen kunnen het simpelweg niet meer omdat ze hebben aangeleerd de verkeerde spieren te gebruiken. "Wat ik zoek is een ontspannen zit en beenligging, maar wel met uitgedrukte hakken en een 'veertje' in het enkelgewricht. Dat uitdrukken van de hak gaat vooral vrouwen niet gemakkelijk af. Indien ze veel op hoge hakken lopen, zijn hun spieren veelal te kort en de spieren die de hak moeten uitdrukken te zwak."

Zwakke spieren zijn geen reden tot paniek, ze kunnen vrij eenvoudig worden getraind.

Daarvoor gebruikt de instructeur banden van elastiek. Deze krijgt de ruiter om zijn schouders en lopen kruislings onder beide voeten door. Het gebruik van de banden lost een aantal problemen in één keer op. "De banden proberen de hakken van de ruiter op te trekken en zijn schouders naar beneden te duwen. Omdat je lichaam die houding niet accepteert, dwingen de elastieken je tot een tegenreactie. Je spant je spieren aan om rechtop te gaan zitten en je doet je best om je hakken uit te drukken. Hoofddoel voor mij is dat de ruiter stopt met knijpen en zijn zit opent. Het mooie is dat het fysiek voor een mens onmogelijk is om én zijn hakken uit te drukken tegen de werking van het elastiek én zijn benen aan te knijpen. Mooi hè?" Een bijkomend voordeel is dat de ruiters kun buikspieren beter gaan gebruiken, daardoor bij het lichtrijden zachter in het zadel gaan zitten en daarmee het paard minder storen. Zijn alle spieren eenmaal getraind, dan kunnen de banden achterwege blijven.

Een goede balans in het zadel en een open zit zijn van een groot belang, maar ze lossen natuurlijk niet alle problemen op.

Vanuit zijn interesse voor het biomechanische innerlijk van een paard, kwam Becker er achter dat lang niet alle paarden in staat zijn om alle oefeningen te doen. Ras of bouw zijn niet daar eens de belangrijkste handicaps, eerder de mate van training. “De belangrijkste vraag voor een ruiter moet altijd zijn waarom iets niet gaat. Als de travers bijvoorbeeld niet lekker gaat, dan ligt dat vaak aan één klein onderdeeltje ervan en niet aan de hele oefening. Punt is dat vele ruiters de oefening tot in den treure blijven herhalen en de oefening eigenlijk steeds slechter gaat. De fout van de ruiter is dat ze uit zijn op snel effect bejag en in plaats van dat ze een weg bewandelen om iets te ontwikkelen en ergens te komen. Ontleed je de fout, dan blijkt bijvoorbeeld dat het paard moeite heeft met de buiging of kracht tekort komt. In dat geval moet je dus vooral weg blijven van de oefening waar hij problemen mee heeft en gaan werken aan de basis."

Die basis is volgens Becker de galop voor de kracht, en de volte voor de buiging. "Je moet gericht aan de zwakke punten werken pas daarna terugkeren naar de feitelijke oefening. Heeft het paard de kracht na een aantal weken wel, zal de travers ook veel beter gaan." Eigenlijk maakt Becker alleen maar gebruik van de middelen die de klassieke rijkunst hem aanbieden. "Waarom zou ik het wiel ook opnieuw uitvinden. De klassieke rijkunst is dusdanig uitgekristalliseerd, dat je daar niets meer aan moet veranderen. Wat ik mijn cursisten echter wil meegeven is dat er meer is dan alleen het toepassen van bepaalde 'tools' om een bepaalde oefening te leren. Je moet beseffen, je moet voelen hoe een paard werkt om hem te kunnen bewerken. Het meest elementaire voorbeeld dat ik aanhaal is door ruiters ervaren stijfheid bij het naar binnen instellen van een paard. Als een paard niet met zijn neus naar binnen komt, gaan ze alleen maar harder aan de binnenteugel trekken. Dan vraag ik ze altijd waar ze aan trekken. Ze trekken namelijk niet aan zijn neus, maar via het los in de mond liggende bit en de buitenteugel aan hun eigen hand. Laat de buitenhand maar eens los en je zult zien dat er helemaal geen stijfheid is. Ontspannen zijn is één van de belangrijkste voorwaarden voor harmonie en balans in het paard. Hebben de ruiters dat eenmaal gevoeld, dan kan iedereen daar thuis aan verder werken."

Fabian Brockötter