Heather Moffett en Horst Becker: Terug naar de klassieke rijkunst

De één is een man, komt uit Duitsland en gaat bij het lesgeven uit van het paard. De ander is vrouw, komt uit Engeland en concentreert zich als instructrice op de ruiter.
Horst Becker is een beroemd circus- en klassiek dressuurtrainer, Heather Moffett heeft honderden ruiters dressuurmatig correct leren ztten en schreef het boek Verlichte Rijkunst over haar ervaringen. Amazone greep de unieke kans om deze grootheden op het Educatief centrum 't Balingehof van John en Monya Erb met elkaar in gesprek te brengen. Ze bleken opmerkelijk vaak dezelfde mening te hebben ondanks de verschillende uitgangspunten. Veelzijdigheid, klassieke rijkunst en hun kritische houding over de uitvoering van wedstrijdsport waren de onderwerpen die de revue passeerden.

Achtergronden
Horst kreeg op jonge leeftijd zijn eerste opleiding bij een Spaanse Vaqueraruiter die hem bijbracht wat een geluksgevoel het mooier maken van een paard de ruiter kan geven. Tijdens het veehoeden reed deze man altijd stukjes piaffe en passage tussendoor. Toen Horst hem vroeg waarom, kreeg hij het volgende antwoord. Een paard is van nature zo mooi, ik vind het geweldig om te zorgen dat het geheel als hij mij draagt, nóg mooier wordt. Voor Horst was die uitspraak de basis van het begrip klassieke dressuur. Later zocht hij zijn opleiding bij leermeesters als Kurt Albrecht van de Spaanse rijschool in Wenen en hij trainde vier jaar bij Fredy Knie.
Heather had een vergelijkbare ervaring. In 1966 zag zij voor het eerst de Portugese rijmeester Nuno Oliveira en was geheel onder de indruk van zijn rijstijl. Zo stil, zo in harmonie met zijn paard. Heather ging experimenteren met haar eigen paarden en ontwikkelde een methode om in harmonie met je paard te bewegen. Dat deed ze onder andere door zichzelf te trainen op een zadelbok. Het kostte haar jaren maar uiteindelijk ontwikkelde ze een simulatiemachine, de equisimulator, die ruiters leert wat de bewegingen zijn op het paard. Zo kan ze ruiters die nog nooit op een paard gezeten hebben binnen een paar lessen laten voelen hoe een paard beweegt en hoe je dat opvangt met je lichaam. Als zo'n ruiter daarna op een echt paard stapt, rijdt hij er makkelijk mee weg.
Heather heeft veel samen getraind met een leerling van Oliveira, Capt. Desi Lorent en met dr. Margaret Cox. Daarnaast werkt ze samen met Luis Valença uit Portugal.

Veelzijdig
Toeval of niet, er staan acht Lusitano's van fokkerij Chiron bij John en Monya op stal om getraind te worden. Bij aankomst wordt er net een hengst afgezadeld. Er moeten foto's gemaakt worden en zowel Horst als Heather stappen op een hengst. Het moet vertrouwd voelen want beiden hebben zelf Iberische paarden. Een mooi gezicht, twee zulke goede ruiters op een 'vreemd' paard te zien rijden. Het zadel is voor Horst veel te klein maar dat deert hem niet. Monya krijgt van beiden les op verschillende paarden. Even later help Horst John met een nogal springerig paard aan de dubbellonge. Dan is het tijd voor het gesprek.

We beginnen met de vraag hoe het komt dat ze beiden zoveel verschillende rassen en ruiters onder hun hoede hebben.
Horst: 'Ik heb ooit een gesprek gehad met een atletiektrainer. Ik was enthousiast aan het vertellen en toen bleef het even stil. Daarna zei hij me, het is leuk wat je vertelt. Ik weet niets van paarden maar wel veel van het functioneren van het menselijk lichaam. Volgens mij klopt er geen hout van wat je zegt, je zou je meer moeten verdiepen in de biomechanica. Dat nam ik ter harte en ik ben me helemaal gaan verdiepen in de biomechanica en ook gaan samenwerken met een fysiotherapeut. Zo heb ik geleerd om alle paarden op dezelfde manier te bekijken. Er is een simpel 'Strickmuster' (raamwerk) dat je op ieder paard kunt leggen. Zo maakt het niet uit of je een IJslander of een barokpaard gaat trainen, als je de basis maar weet.'
Heather: 'Ik stap op elk paard, zolang het een staart, vier benen en een hoofd heeft, rijd ik erop. Ik heb zelf veel Engelse volbloeden en Arabieren getraind, heb Lusitano's en Andalusiërs, geef les aan mensen met een Fjord of een Fries, het maakt echt niet uit. Het leert je ook veel, om naar verschillende trainers, ruiters en rassen te kijken.'
Horst: 'Ja, wat je bij de een ziet, kan je bij de ander toepassen, het brengt jezelf ook verder om je niet te beperken tot een specifiek ras of discipline. Tijdens de eerste NH-dagen in 1999 hier in Nederland, kwam er een IJslanderruiter naar me toe die me vroeg of ik les wilde komen geven. Hij wilde met name de zijgangen en de galopwissels trainen. Ik was verbaasd, of die man kletste of hij kon echt heel goed rijden. Het was voor hem belangrijk om zijn paarden dressuurmatig goed voor elkaar te hebben. Het bleek een hele goede ruiter te zijn en inmiddels geef ik er vaak les. Ik heb ervan geleerd dat deze ruiters erg bezig moeten zijn met wat het paard onder hen doet vanwege de verschillende gangen. Bovendien lijken ze minder in een vastgeroest patroon te zitten dan de gemiddelde dressuurruiter. Het is allemaal basis waar je mee bezig bent, van daaruit kan je pas verder gaan werken.'
Heather: 'Veel dressuurruiters zijn zich helemaal niet bewust van de interactie tussen het lichaam van mens en paard. Het lijkt alsof ze het zadel aan het oppoetsen zijn met een schuivende beweging van achter naar voor. Ze hebben een houten achterste als het gaat om voelen, echt voelen. Meegaan met de beweging, je paard niet storen maar helpen, dat is de basis.'
Horst: 'Het doel is uiteindelijk dat je paard ontspannen, soepel en sterk wordt. Op die manier moet je hem trainen.'

Wedstrijden
Jullie hadden net een gesprekje over de hype die ontstaan is over wel of niet laag/diep/rond rijden en de wedstrijdsport. Zijn jullie zelf gericht op wedstrijdsport?
Horst: 'Ongeveer 40% van mijn leerlingen zijn professionele ruiters. Zelf rijd ik geen wedstrijd, ik vind de weg ernaartoe interessanter dan die vijf minuten in de baan staan. Maar competitie op zich daar ben ik niet tegen, alleen wat de mensen ervan gemaakt hebben, daar kan ik niet achter staan.'
Heather: 'Ik begeleid niet veel wedstrijdruiters, ik houd me meer bezig met goed zitten, dat is mijn 'core business'. Ik leid ook veel reeds practiserende instructeurs op en geef ze tools om hun eigen leerlingen beter te kunnen begeleiden. Als iemand dat eenmaal goed kan, kan hij verder bij een trainer als Horst. Horst richt zich dus op de individuele ruiter, ik richt me meer op instructeurs.'

Horst: 'Dat wil niet zeggen dat ik er geen aandacht aan besteed, ook ik leer mensen goed te zitten. Alleen, bij mij is de ruiter het gereedschap, als het paard maar goed loopt. Pas als ik merk dat er blokkades in het paard ontstaan, bijvoorbeeld dat een galopwissel naar links niet gaat omdat de ruiter scheef hangt, grijp ik in. Een slecht ruiter komt vanzelf aan de beurt. Als voorbeeld geef ik dan een zeeleeuw die met een balletje op zijn snuit jongleert. Stel je voor dat jij als ruiter het balletje bent en je paard de zeeleeuw. Zo'n vergelijking komt meestal wel binnen.'
Heather: 'Er wordt te weinig op gelet bij de jurering van de proeven. Het onderdeel houding en zit vormt maar een klein onderdeel op het protocol. Je ziet veel ruiters goed piafferen, ze zijn hun paard aan het optillen om hem maar in de piaffe te krijgen, maar veel minder paarden die goed piafferen! Wat ik ook niet snap, is dat je bij de uitgestrekte draf nog steeds zoveel combinaties met punten beloond ziet waarvan het paard van voren veel maar doet dan van achteren, maar goed. De huidige wedstrijdpaarden laten bewegingen zien die bijna onnatuurlijk ogen, alls moet groter en spectaculairder, er worden dingen gevraagd die biomechanisch eigenlijk niet kunnen, dat kwam net tussen Horst en mij al ter sprake.
We hadden het net even over de laag/diep/rond discussie. Je paard zijn rug laten ontspannen, de bovenlijn oprekken om hem de gelegenheid te geven het achterbeen er verder onder te krijgen, dat is prima. Alleen, het gaat over manier waaróp. Men trekt en zaagt, laat die paardenkin helemaal op de borst rusten, dat is niet de manier natuurlijk. Ik ben daar echt op tegen!'

Horst: 'Ja, de journalistiek plaatst dan een aantal foto's en daar worden de meningen op gebaseerd. Maar Theodorescu reed al zijn paarden op die manier. Laten we vooral kijken naar de methode erachter, niet alleen naar een foto. Een goed observeerder kan aan het paard zien hoe het gereden is, het paard is de graadmeter, daar gaat het om. Als ik een Fries heb met een hoog aangezette hals en een wat kortere rug en ik moet daarmee de piaffe gaan rijden, leer ik hem dat eerst met een lagere instelling. Zo kan de schoft zich openen en blijft hij ontspannen. En bij andere paarden is het juist weer nodig om ze hoger in te stellen. Blijf kijken naar het paard, zijn temperament en hoe hij zijn lichaam gebruikt, daar gaat het om. Strak een methode toepassen op willekeurig welk paard, dat is mijns inziens niet de weg die je moet gaan.'

Geld
Hoe komt het volgens jullie dat de wedstrijddressuur zo onder vuur ligt dan?
Horst: 'Geld! De druk van sponsors! Ik heb het meegemaakt dat iemand die zijn paarden eerlijk reed, een aantal jaren later dat helemaal niet meer deed. Als je naast je trainingswerk bijvoorbeeld paarden gaat verhandelen dan is het natuurlijk lucratief als je zo’n paard in plaats van drie jaar maar één jaar hoeft op te leiden. Er komen wel mensen bij mij die in een winter snel de passage willen leren. Als ik dat kon, zeg ik dan, dan was ik rijk. Het duurt nu eenmaal lang voor een paard volledig opgeleid is. Ik ben weleens op zo'n mooi duur dressuurpaard gestapt en het leek wel of ik op een oude boom beland was! Dat krijg je als je geen tijd neemt voor de basis. En weet je, het komt altijd naar je toe, als je de tijd neemt voor de africhting.'
Heather: 'Ook ik denk dat geld een grote rol speelt. Waar is de lichtheid gebleven, ik zie zoveel paarden op hoog niveau starten waarbij een strak teugelcontact gehanteerd wordt. Er lopen veel te veel gespannen paarden en ruiters rond. Een paard dat licht is, zichzelf draagt, de principes van de klassieke dressuur, daar moeten we weer naar toe. Waar is de rijKunst gebleven?'
Horst: 'Het heeft ook te maken met dat mensen willen winnen, koste wat kost. Competitie is leuk, ik ben daar niet op tegen, maar wel op een goede manier. Soms zie ik ook dat mooie paarden met grote bewegingen die eigenlijk niet getraind zijn op de juiste manier, toch geplaatst worden vóór minder spectaculair bewegende dieren die goed afgericht zijn. Dat verwondert mij.'

Toekomst
Jullie geven beiden veel clinics, hebben allebei jullie methodes in boekvorm uitgebracht, trainen paarden en ruiters, kortom, hebben naam gemaakt. Wat zouden jullie nog willen voor de toekomst?
Heather (lachend): 'Geld!'
Horst (ook lachend): 'Rijk word je hier nooit van. Vroeger had ik vijfhonderd Mark per maand en dacht, als ik later toch eens veel geld had. Nu komt er veel meer binnen, maar er gaat ook veel meer uit, al die reizen, het onderhoud van de paarden, het huren van locaties. Eigenlijk is er dus weinig veranderd.'
Verkopen jullie zelf eigenlijk paarden?
Heather: 'Nee, ik houd me daar niet mee bezig. Wel heb ik een eigen zadel ontwikkeld dat op de markt gebracht is, maar dat is gekomen omdat ik zelf niet uit de voeten kon met de bestaande zadels. Het stoorde me bijvoorbeeld dat de stijgbeugelhaken altijd te ver naar voren liggen waardoor je je been niet recht naar beneden kan houden. Mijn zadel is boomloos, dus flexibel en de stijgbeugelhaken zijn verder naar achteren bevestigd.'
Horst: 'Ja, zo heb ik ook een zadel ontwikkeld, omdat ik zelf niet tevreden was over de bestaande uitvoeringen. Wat betreft die vraag over de verkoop van paarden, als ik met iemand meega om een paard te bekijken voor eventuele aankoop, reken ik alleen de hoeveelheid tijd die ik ermee bezig ben. Ik neem dus geen percentage van het aankoopbedrag. Ik hecht erg aan mijn vrijheid, mijn onafhankelijkheid.'
Heather: 'Dat voel ik precies hetzelfde.'
En de motivatie, hoe blijven jullie gemotiveerd?
Horst: 'Je moet wel veel geduld hebben. Ik kan een dag lesgeven aan negen combinaties en daarna nog bomvol energie zitten. Het komt ook voor dat er vier combinaties rondrijden en ik elke vijf minuten te horen krijg: Ja, aber... Daar word je weleens moe van. Ik haal mijn kick uit mensen die graag willen leren. Daarnaast is het geweldig om paarden die vast zitten, moeilijk zijn of verkeerd gereden zijn weer te laten "herstellen".'
Heather: 'Mmm, ik ben helemaal niet geduldig van nature, ja, er zijn inderdaad weleens lastige leerlingen, die niet luisteren omdat ze zich niet open willen stellen . Uiteraard blijf je altijd beleefd. Ik haal mijn voldoening uit het idee dat iemand blij wordt van mijn lessen. Dat er helderheid ontstaat, mensen hun paarden gaan begrijpen. Respect voor het wezen paard, daar gaat het allemaal om. Wat wij met paarden doen, daar is niet zoveel natuurlijks meer aan. De term Natural Horsemanship vind ik dan ook een verkeerde term.'
Horst: 'Ja, wat is er in hemelsnaam natuurlijk aan op een paard gaan zitten!'
Heather: 'Ik denk wel dat het mensen aanzet tot denken, iemand als Monty Roberts. Aan de andere kant, als veel mensen nu eens begonnen met zelf goed te zitten, hun paard correct op te leiden aan de hand en de tijd te nemen om ze in te rijden en te trainen, dan waren er héél veel goeroes nu werkloos.'
Horst: 'En zadelmakers, gedragdeskundigen, noem maar op. Even terugkomend op de vraag naar de toekomst, ik wil dit blijven doen zolang het kan.'
Heather: 'Ik ben wat minder les gaan geven, ik heb een whiplash en rugproblemen, het is voor mij zwaar om uren achtereen te staan. Ik wil graag zelf paarden tot een hoger niveau opleiden en wat meer rondreizen om vrienden uit de paardenwereld te bezoeken. Blijven leren, when you stop learning, you stop living.'
Horst: 'Ik reis al ongelooflijk veel, dus dat hoeft niet meer te worden...'

Hoe zit het met jullie zelf, hebben jullie buiten de paarden nog tijd voor andere zaken?
Horst: 'Ja zeker, ik ben geïnteresseerd in muziek, kunst en kan erg genieten van een strandwandeling, met blote voeten in het zand. Ik neem wel tijd voor mezelf.'
Heather: 'Het is lastig om nog iets anders te doen ernaast, als ik naar vrienden ga, zijn dat toch vaak mensen die iets met paarden doen. En ik schilderde maar dat heb ik opgegeven, geen tijd meer.

Hebben jullie nog een boodschap voor ruiters?
Heather: 'Ja, zorg dat je plezier hebt met je paard.'
Horst: 'Helemaal mee eens. Zeg, Heather, ik heb een eigen hal op de Equitana volgend jaar. Onder de noemer Forum Pferdegerecht worden allerlei experts op gebieden rond de paardensport uitgenodigd. Dat kan zijn op het gebied van voeding, training, de manier waarop je je paard houdt enzovoort. Zou je het leuk vinden om ook te komen met de equisimulator?'
Heather: 'Horst, geef me je visitekaartje maar!'